Стресс, түгшүүр, хэт их ажиллах болон хэт их бодох нь зөвхөн сэтгэцийн ядаргаа төрүүлээд зогсохгүй, биеийн бараг бүх тогтолцоог чимээгүйхэн алдагдуулдаг.
Тасралтгүй сэтгэлийн дарамт нь тархийг гол стрессийн даавар болох кортизолоор дүүргэнэ. Удаан хугацаанд ингэж нөлөөлөхөд гиппокампус (ой санамж, суралцах үйл ажиллагаа) жижигрэх ба префронтал кортекс (шийдвэр гаргалт, сэтгэл хөдлөлийн хяналт) сулран доройтдог. Түгшүүр тархийг “амьд үлдэх горимд” түгжиж, төвлөрөх, унтах, тодорхой сэтгэхийг улам хүндрүүлнэ. Үүний улмаас сэтгэл хөдлөлийн хэлбэлзэл, дайралт (panic attack), эсвэл мэдрэмжийн саажилт илэрч болно.
Энэ дарамт зөвхөн тархинд бус, зүрх судасны тогтолцоонд ч хүрнэ. Зүрхний цохилт, даралт нэмэгдэж, артерийн судас үрэвссэнээр бүлэн үүсэх, өөхөн товруу хуримтлагдах, цус харвах болон зүрхний өвчний эрсдэл нэмэгддэг. Удаан хугацаанд ингэснээр зүрх судасны эрүүл мэнд аажмаар муудна.
Эсийн түвшинд, стресс ДНХ-ийн үзүүрийг хамгаалдаг теломер-ийг богиносгож, хөгшрөлтийг түргэсгэнэ. Дархлааны тогтолцоо сулран, өвчинтэй тэмцэх болон эдгэрэх чадвар буурна. Стресстэй холбоотой архаг үрэвсэл нь аутоиммун өвчин, хавдар болон бусад ноцтой эмгэгийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Мөн чөлөөт радикалууд олшрон, эс ба эрхтнүүдийг гэмтээнэ.
Хоол боловсруулах тогтолцоо ч бас өртдөг. Стресс нь хоол боловсруулах үйл ажиллагааг алдагдуулж, гэдэс базлах, хий дүүрэх, өтгөн хаталт эсвэл суулгалт үүсгэнэ. Мөн гэдэсний салст бүрхүүлийг гэмтээж, “алга болсон гэдэсний хамгаалалт” (leaky gut), үрэвсэл, хоолны мэдрэгшлийг өдөөж болзошгүй. Хоолны дуршил ихсэх, эсвэл бүр алдагдах байдлаар савлаж, ядаргаа болон шим тэжээлийн тэнцвэргүй байдалд хүргэнэ.
Дааврын тэнцвэр ч алдагддаг. Унтах хүндрэлтэй болж, стресс нь бамбай булчирхай, нөхөн үржихүйн даавар, инсулины түвшинд хүртэл нөлөөлнө. Энэ нь жин нэмэх, ядаргаа, батга гарах, сарын тэмдэг алдагдах, бэлгийн дур буурах, цаашлаад чихрийн шижин хүртэл үүсгэж болзошгүй. Мөн булчингууд тасралтгүй чангарах, яс сийрэгжих, арьс өнгөө алдах эсвэл үрэвсэх зэрэгт кортизол нөлөөлнө.
Хэрэв стрессийг удирдахгүй орхивол, бие махбодь, сэтгэл зүй, оюун санааны туйлын ядаргаа буюу “burnout” үүснэ. Үүний зэрэгцээ Альцгеймерийн өвчин, зүрхний өвчин болон архаг өвчлөлүүдийн эрсдэл нэмэгдэнэ. Тархины үйл ажиллагаа удааширч, мэдрэмж бүдгэрэн, амьдрал зөвхөн “амьд үлдэх” байдлаар мэдрэгдэж эхэлдэг.
Гэсэн ч эдгэрэх боломж бий. Амьсгалаа авч, хэсэгхэн ч болов амарч, өөртөө анхаарал тавих мөч гаргаарай. Танаас илүү чухал зүйл гэж үгүй. ❤
